De zelfgestuurde wrijfmethode Dit is een methode voor hygiënische handdesinfectie. In tegenstelling tot de klassieke 6-stappenmethode volgens de EN 1500-norm, is deze methode niet gebaseerd op een strikt voorgeschreven volgorde van bewegingen. In plaats daarvan ligt de nadruk op het volledig bevochtigen van het gehele huidoppervlak van de handen met het desinfectiemiddel.

Principe van persoonlijke verantwoordelijkheid

„"Persoonlijke verantwoordelijkheid" betekent dat gebruikers bewust hun handen desinfecteren en het resultaat actief controleren. De cruciale factor is niet alleen het uitvoeren van individuele handelingen, maar ervoor zorgen dat de handen volledig bedekt zijn.

• Objectief: Het voornaamste doel is om hiaten in de dekking te voorkomen en een betrouwbare kiemreductie te bereiken.
• Individueel ontwerp: Omdat rigide bewegingssequenties in de praktijk vaak foutgevoelig zijn, laat deze methode de precieze uitvoering van de beweging over aan de gebruiker.
• Bijzonder aandachtspunt: De belangrijkste contactpunten en gebieden waar de dekking vaak ontbreekt, moeten bijzonder intensief worden benadrukt.

Implementatie- en succesfactoren

De zelfbehandelingsmethode voor het desinfecteren van de handen is gericht op volledige dekking. De techniek is zo gekozen dat beide handen gedurende de aangegeven contacttijd volledig bedekt blijven met handdesinfectiemiddel.^{1 2}

• Droge handen: De handdesinfecterende gel moet op droge handen worden aangebracht, zodat deze niet met water wordt verdund.
• Voldoende hoeveelheid: Gebruik minimaal 3 ml handdesinfectiemiddel. Een praktische richtlijn is de hoeveelheid die in de palm van je hand past.
• Volledig nat worden: Het product wordt zo aangebracht dat het de vingertoppen, nagelriemen, duimen, tussen de vingers, handpalmen, handruggen en polsen bereikt.
• Kritieke gebieden: Gebieden waar vaak hiaten in de dekking voorkomen, worden extra intensief ingewreven (bijvoorbeeld vingertoppen, nagelplooien en duimen).
• Blootstellingstijd: De door de fabrikant aangegeven contacttijd moet worden aangehouden. De handen moeten gedurende deze tijd vochtig blijven.
• Diploma: Na de inwerktijd zijn de handen niet droog. Het product droogt aan de lucht.

Onderscheid van de 6-stappenmethode

De klassieke 6-stappenmethode is gebaseerd op een vaste volgorde van bewegingen. Deze methode vindt zijn oorsprong in de Testmethode volgens EN 1500 bekend en kan nuttig zijn voor training.

De Clean Hands-campagne wijst er echter op dat DIN EN 1500 een testmethode is voor handdesinfectiemiddelen en geen bindende richtlijn voor de wastechniek in het dagelijks leven.³ Volgens deze classificatie garandeert een vaste volgorde van bewegingen niet automatisch dat natte plekken betrouwbaar worden voorkomen.

Studiesituatie

Een veel geciteerd onderzoek door Kampf et al. In 2008 vergeleek een onderzoek verschillende handdesinfectietechnieken met behulp van fluorescerende kleurstof en UV-licht. De "verantwoorde toepassing", oftewel zelf uitgevoerde desinfectie zonder een vaste volgorde van stappen, bereikte een minstens vergelijkbare dekking van de handen als de klassieke zesstappenmethode. De auteurs concludeerden dat hoogwaardige handdesinfectie 30 seconden vereist en dat zelf uitgevoerde of aangepaste technieken praktisch uitvoerbaar zijn.⁴

Een ander onderzoek door Sakmen et al. Een onderzoek uit 2019 vergeleek medische studenten met de zesstappenmethode voor handdesinfectie met zelfbehandeling. Direct na de training werden geen significante verschillen gevonden. Bij latere meetmomenten presteerde de zelfbehandelingsmethode echter op sommige punten beter, met name wat betreft de verdeling van het desinfectiemiddel over de handen.⁵

Aanbevelingen

De Campagne voor schone handen De klassieke 6-stappenmethode is expliciet geclassificeerd als een testmethode volgens DIN EN 1500 en niet als een bindende richtlijn voor praktische toepassingstechnieken in het dagelijks leven. Volgens het position paper garandeert een vaste volgorde van bewegingen niet automatisch dat dekkingsonderbrekingen betrouwbaar worden voorkomen. Daarom worden training, voldoende producthoeveelheid, volledige applicatie en bijzondere aandacht voor gebieden die gevoelig zijn voor dekkingsonderbrekingen sterk aanbevolen.⁶

De S2k-richtlijn „De richtlijn "Handdesinfectie en handhygiëne" van de Association of Scientific Medical Societies (AWMF) ondersteunt deze aanpak. Er is geen voordeel aangetoond voor de bewegingsvolgorde volgens DIN EN 1500 ten opzichte van een zelfgekozen wrijftechniek.⁷

Belang voor onderwijs en opleiding

De overstap naar zelfstandig handen desinfecteren vereist een verandering in de trainingsmethoden in de gezondheidszorg. De focus verschuift van rigide bewegingspatronen naar probleemherkenning en het daadwerkelijke beschermende effect. Moderne trainingsmethoden richten zich op het ontwikkelen van bewustzijn van kritieke zones, de juiste hoeveelheid desinfectiemiddel en de vereiste inwerktijd, waardoor de acceptatie en naleving door het personeel toeneemt.

Visuele feedback is bijzonder nuttig omdat eventuele hiaten in de dekking direct zichtbaar worden. Hierdoor kunt u controleren of uw persoonlijke applicatievolgorde betrouwbaar werkt en of alle relevante huidzones worden bereikt.

Technische aanbevelingen van KRINKO/RKI, de WHO en de Clean Hands Campaign ondersteunen deze focus op volledige bevochtiging en praktische training.

Bronnen:

1. Clean Hands Campaign, Wetenschappelijke Adviesraad: Standpuntnota „Wrijfmethode“. Aangenomen versie van 30 september 2011. Geraadpleegd op 11 juni 2026.
   https://www.aktion-sauberehaende.de/files/public/fileadmin/ash/download-Material/Positionspapiere-Literatur/03-ASH_Positionspapier_Einreibemethode_30092011.pdf ↩︎
2. Duitse Vereniging voor Ziekenhuishygiëne (DGKH): S2k-richtlijn „Handdesinfectie en handhygiëne“. AWMF-registratienummer 075-004, versie 4.0, status: 3 februari 2023. Geraadpleegd op 11 juni 2026.
   https://register.awmf.org/assets/guidelines/075-004l_S2k_Haendedesinfektion-und-Haendehygiene_2023-09.pdf
   ↩︎
3. Clean Hands Campaign, Wetenschappelijke Adviesraad: Standpuntnota „Wrijfmethode“. Aangenomen versie van 30 september 2011. Geraadpleegd op 11 juni 2026.
   https://www.aktion-sauberehaende.de/files/public/fileadmin/ash/download-Material/Positionspapiere-Literatur/03-ASH_Positionspapier_Einreibemethode_30092011.pdf ↩︎
4. Kampf G, Reichel M, Feil Y, Eggerstedt S, Kaulfers PM: Invloed van de wrijftechniek op de benodigde applicatietijd en handbedekking bij hygiënische handdesinfectie. BMC Infectious Diseases. 2008;8:149. DOI: 10.1186/1471-2334-8-149.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18959788/ ↩︎
5. Sakmen KD, Sterz J, Stefanescu MC, Zabel J, Lehmann M, Ruesseler M: Impact van de lesmethode van de wrijftechniek voor het leren van hygiënische handdesinfectie in medische studies: een vergelijkende effectiviteitsanalyse van twee technieken. GMS Hygiene and Infection Control. 2019;14. DOI: 10.3205/dgkh000332.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31815090/ ↩︎
6. Clean Hands Campaign, Wetenschappelijke Adviesraad: Standpuntnota „Wrijfmethode“. Aangenomen versie van 30 september 2011. Geraadpleegd op 11 juni 2026.
   https://www.aktion-sauberehaende.de/files/public/fileadmin/ash/download-Material/Positionspapiere-Literatur/03-ASH_Positionspapier_Einreibemethode_30092011.pdf ↩︎
7. Duitse Vereniging voor Ziekenhuishygiëne (DGKH): S2k-richtlijn „Handdesinfectie en handhygiëne“. AWMF-registratienummer 075-004, versie 4.0, status: 3 februari 2023. Geraadpleegd op 11 juni 2026.
   https://register.awmf.org/assets/guidelines/075-004l_S2k_Haendedesinfektion-und-Haendehygiene_2023-09.pdf
   ↩︎