De juiste Instructies voor handdesinfectie Het vormt de basis van infectiepreventie. Het doel van hygiënische handdesinfectie is het elimineren van tijdelijke (tijdelijk aanwezige) bacteriën. Kiemflora om het zodanig te verminderen dat er geen risico meer is op infectie via de handen.

In de praktijk is de 6-stappenmethode genaamd EN 1500, terwijl moderne benaderingen zich steeds meer richten op een onafhankelijke wrijftechniek plaats.

Voorbereiding: Basis voor effectieve desinfectie

Voordat met handdesinfectie wordt begonnen, moet aan de volgende voorwaarden worden voldaan:

• Onversierd: Omdat bacteriën kunnen overleven onder sieraden en nagels, is het belangrijk om geen ringen, horloges of armbanden te dragen op handen en onderarmen. Nagels moeten zo kort mogelijk zijn en niet gelakt.
• Droge handen: Het desinfectiemiddel mag alleen op een droge huid worden aangebracht. Vocht zorgt voor verdunning en kan huidirritatie veroorzaken.
• Contactloze bediening: Om kruisbesmetting te voorkomen, dient de dispenser idealiter met de elleboog te worden bediend.

Werkwijze: Hoeveelheid en wrijftechniek

• Menigte: Er moet voldoende zijn Dosering Gebruik handdesinfectiemiddel (ongeveer 3-5 ml, afhankelijk van de grootte van de hand) zodat alle bevochtigde huidgedeelten gedurende de door de fabrikant aangegeven contacttijd (meestal 30 seconden) continu vochtig blijven.
• Wrijftechniek: Bij het inwrijven moet ervoor gezorgd worden dat alle delen van de handen en polsen volledig nat zijn en gedurende de hele inwerktijd vochtig blijven.

De klassieke methode: 6 stappen

De veelgebruikte instructies zijn gebaseerd op zes stappen uit de EN 1500-testmethode, die elk ongeveer vijf keer worden herhaald.

1. Handpalm tegen handpalm.
2. Rechterhandpalm over de rug van de linkerhand en omgekeerd.
3. Handpalm tegen handpalm met gespreide vingers.
4. Buiten de in elkaar verstrengelde vingers, in de tegenoverliggende handpalm.
5. De duimen in de gesloten handpalm wrijven.
6. Wrijf met gesloten vingertoppen in een cirkelvormige beweging over de handpalm.

Deze bekende methode houdt systematisch rekening met de essentiële delen van de handen en kan daarom helpen om de handdesinfectietechniek duidelijk te demonstreren. EN 1500 is echter primair ontwikkeld als een gestandaardiseerde testmethode voor hygiënische handdesinfectiemiddelen. Het moet daarom niet automatisch worden opgevat als een bindende richtlijn voor dagelijks gebruik. Naast de klassieke 6-stappenmethode verschuift de focus tegenwoordig steeds meer naar zelfgekozen handdesinfectietechnieken.

De moderne methode: focus op het resultaat.

Moderne infectiepreventie beveelt tegenwoordig vaak het volgende aan: zelfgestuurde wrijfmethode. De focus ligt niet op een vaste reeks individuele bewegingen – wat cruciaal is, is dat gebruikers bewust aandacht besteden aan het resultaat.

Onderzoek naar de wrijftechniek¹ en de professionele classificatie van de campagne 'Schone Handen'.² Dit toont aan dat een strikte volgorde van stappen in de praktijk niet automatisch tot betere resultaten leidt. De AWMF S2k-richtlijn "Handdesinfectie en handhygiëne" bevestigt dit eveneens.„³ benadrukt dat het volledig bevochtigen van de handen tijdens het aanbrengen cruciaal is voor de effectiviteit.

Het voordeel: In plaats van een rigide choreografie te volgen (focus op de volgorde van de bewegingen), ligt de focus specifiek op een strategie voor het volledig bevochtigen van alle huidoppervlakken (focus op het resultaat), waardoor de eigen motivatie tijdens het aanbrengen wordt bevorderd.

Kernprincipes volgens de S2k-richtlijn:

1. Gebruik een voldoende hoeveelheid: Er moet minimaal 3 ml desinfectieoplossing worden aangebracht om voldoende bevochtiging te garanderen.
2. Zorg voor volledige bevochtiging: De oplossing moet gelijkmatig over de handen worden verdeeld tijdens het inwrijven, zodat het gehele oppervlak van de handen (vingertoppen, nagelriemen, duimen, tussenruimtes tussen de vingers, binnen- en buitenkant en polsen) volledig bevochtigd is.
3. Vermeld specifiek de kritieke gebieden: Bijzonder kritieke en vaak vergeten zones, zoals nagelplooien, vingertoppen en duimen, verdienen bewuste en intensieve behandeling.
4. Houd het vochtig tot het einde van de inwerktijd: De handen moeten gedurende de door de fabrikant aangegeven contacttijd vochtig blijven. Een minimale contacttijd van 15 seconden moet worden aangehouden. Als de handen droog worden vóór het einde van de contacttijd, moet er meer desinfectiemiddel worden aangebracht. De handen mogen niet worden afgedroogd nadat de contacttijd is verstreken.

De optimale volgorde: Prioriteren van de "hotspots"„

Om de veiligheid te maximaliseren, wordt aanbevolen om het verse desinfectiemiddel eerst in te wrijven op plekken met de hoogste kiemdichtheid en waar voldoende vloeistof nodig is om diep door te dringen in moeilijk bereikbare plekken. Volgorde van handdesinfectie dient als strategie om optimale kiemreductie te bereiken:

• Vingertoppen en nagelplooien eerst: De vingertoppen van beide handen worden direct in de met desinfectiemiddel gevulde handpalm gedoopt en met een cirkelvormige beweging ingewreven. Omdat de meeste bacteriën zich daar bevinden, zorgt deze methode voor een optimale contacttijd en een gelijkmatige verdeling van het desinfectiemiddel.
• Duim en de ruimtes tussen de vingers: Deze gebieden worden bij de standaardmethode vaak overgeslagen. Ze worden in de tweede stap specifiek en grondig bevochtigd.
• Handpalmen en handruggen: Vervolgens wordt het ontsmettingsmiddel royaal over de handpalmen en de rug van de handen verspreid.
• Polsen: Tot slot wordt de desinfectie uitgebreid naar de polsen.

Belangrijk: Als de handen droog aanvoelen voordat de 30 seconden voorbij zijn, moet er direct meer desinfectiemiddel worden aangebracht. Alleen volledige dekking garandeert maximale effectiviteit.

Methodologische ondersteuning door middel van training

Praktische trainingsmethoden ondersteunen de correcte toepassing van handdesinfectie door directe visuele controle van het succes mogelijk te maken. Methoden zoals DesiCoach® of UV-controle maken zichtbaar hoe volledig het desinfectiemiddel over de huid is verdeeld.

Deze feedback helpt om de zelfreinigende handdesinfectietechniek met vertrouwen onder de knie te krijgen en handdesinfectie als een bewuste handeling ter voorkoming van infecties te gaan beoefenen.

Functies van feedback met behulp van de DesiCoach®-methode:

1. Dosisvalidatie: In het eerste deel van de training met de kleurstof wordt duidelijk of de gekozen dosering voldoende is om het individuele huidoppervlak volledig te bevochtigen.
2. Technische monitoring en optimalisatie: Onvolkomenheden in de bevochtiging worden zichtbaar in het eerste deel van de training en kunnen vervolgens in het tweede deel van de training specifiek worden gecorrigeerd met behulp van de kleurverwijderaar.
3. Sequentie-reflectie: Kleurresten na het bleken geven aan of de individueel gekozen volgorde geschikt was om zelfs kritieke en moeilijk bereikbare huidzones, zoals nagelplooien, volledig te bedekken met voldoende desinfecterende oplossing.
4. Druppelen voorkomen: Druppelresten worden bewust waargenomen tijdens de training en helpen bij het ontwikkelen van een wrijftechniek waarbij de vloeistof op een meer gecontroleerde manier wordt verdeeld.

Bronnen:

1. Kampf G, Reichel M, Feil Y, Eggerstedt S, Kaulfers PM. Invloed van de wrijftechniek op de benodigde applicatietijd en handbedekking bij hygiënische handdesinfectie. BMC Infect Dis. 2008 29 okt;8:149. doi: 10.1186/1471-2334-8-149. PMID: 18959788; PMCID: PMC2600642. ↩︎
2. Clean Hands Campaign, Wetenschappelijke Adviesraad. Standpuntnota: Wrijfmethode. Aangenomen versie van 30-09-2011. Geraadpleegd op 11-06-2026. ↩︎
3. Duitse Vereniging voor Ziekenhuishygiëne. S2k-richtlijn Handdesinfectie en Handhygiëne. AWMF-registratienummer 075-004, versie 4.0, status: 2023-02-03. Geraadpleegd op 2026-06-11. ↩︎