De Dosering Dit is de hoeveelheid handdesinfectiemiddel (vloeibaar, gel, schuim) die nodig is voor veilige handdesinfectie. Het moet voldoende zijn om alle oppervlakken van de handen te desinfecteren gedurende de door de fabrikant aangegeven tijd. Blootstellingstijd om volledig nat te maken en is bovendien Wrijftechniek de doorslaggevende factor voor betrouwbare kiemreductie.

Aanbevolen dosering

De optimale hoeveelheid volgens de huidige aanbevelingen en de individuele anatomie van de handen:

• Aanbevelingen: Volgens de S2k-richtlijn Er zijn minimaal [aantal] nodig voor hygiënische handdesinfectie. 3 ml aanbevolen. KRINKO/RKI-aanbevelingen een reeks noemen 3 tot 5 ml.
• Individuele behoeften: De benodigde hoeveelheid kan variëren afhankelijk van de handgrootte. Grotere handen hebben doorgaans meer handdesinfectiemiddel nodig om ervoor te zorgen dat alle delen grondig bedekt zijn. [Afb. 2].

Relevantie van de juiste dosering

Nauwkeurige dosering beschermt zowel de patiënt (veiligheid) als de gebruiker (huidgezondheid):

1. Onderdosering: Het gebruik van een te kleine hoeveelheid leidt tot voortijdige uitdroging van de handen. De door de fabrikant aangegeven contacttijd (meestal 30 seconden) kan niet worden aangehouden, waardoor onvoldoende kiemdodende werking optreedt.
2. Overdosis: Te veel desinfectiemiddel aanbrengen leidt tot onnodige consumptie en druipen. Bovendien kan een constant overmatig gebruik leiden tot verhoogd lipidenverlies in de huid en de natuurlijke barrièrefunctie aantasten.

Methoden voor het bepalen van de individuele doseringshoeveelheid

Met behulp van meetmethoden kan objectief worden bepaald hoeveel desinfectiemiddel er nodig is voor de grootte van je hand. Zo kun je vaststellen hoeveel milliliter er nodig is en tegelijkertijd een gevoel ontwikkelen voor hoeveel desinfectiemiddel er in je handpalm moet worden aangebracht.

DesiCoach®-methode

DesiCoach® Het is een visuele trainingsmethode voor handdesinfectie, gebaseerd op een kleurstof en een oplossing om de kleurstof te verwijderen.

• De kleurstof wordt in de handpalm aangebracht. Na het wrijven worden de handen gekleurd. De zichtbare verdeling laat zien of de aangebrachte hoeveelheid en de wrijftechniek voldoende zijn om alle delen van de hand te bereiken [Fig. 3].
• De bereikte kleurintensiteit kan visueel worden vergeleken met een kleurenschaal [Fig. 4].

Stopwatchmethode

Hier wordt de droogtijd gemeten met een stopwatch.

• Een conventioneel desinfectiemiddel wordt met een doseerpipet in de handpalm aangebracht. De tijd die verstrijkt voordat de handen volledig droog zijn, wordt gemeten tijdens het inwrijven van het desinfectiemiddel.
• Als de handen droog zijn voordat de vereiste inwerktijd (meestal 30 seconden) is verstreken, moet de hoeveelheid worden verhoogd en opnieuw met een stopwatch worden gemeten.

Vuistregels – praktische tips voor het dagelijks leven

„"Een handjevol"“

De holle hand als individuele maatbeker: De WHO adviseert om een handvol handdesinfectiemiddel te gebruiken om alle handpalmen grondig te bevochtigen.¹ De komvormige handpalm dient als individueel meetinstrument, waardoor de dosering kan worden aangepast aan de handgrootte. Wetenschappelijke studies tonen aan dat de benodigde hoeveelheid handdesinfectiemiddel samenhangt met de handgrootte.^{2 3} Door vooraf te oefenen, kun je een gevoel ontwikkelen voor de individueel benodigde dosering in je eigen handpalm.

„"Het tellen van pompslagen"“

Het aantal pompslagen is geen betrouwbare maatstaf voor de hoeveelheid: De dosering wordt vaak aangegeven in "pompslagen". Deze methode wordt echter als onnauwkeurig beschouwd. Studies tonen aan dat de werkelijke hoeveelheid die per pompslag wordt afgegeven, kan variëren tussen verschillende doseersystemen en zelfs binnen hetzelfde doseersysteem – afhankelijk van onder andere het product, het vulniveau en de gebruiksfrequentie.⁴ Zonder kennis van het specifieke doseervolume van de dispenser, biedt het tellen van de pompslagen geen betrouwbare richtlijn voor de benodigde hoeveelheid vloeistof voor handdesinfectie.

Invloed van de toedieningsvorm

Afhankelijk van de specifieke eigenschappen van het product gelden er bepaalde toepassingsvereisten. De instructies van de fabrikant, met name met betrekking tot dosering en contacttijd, moeten worden opgevolgd.

• Vloeibare preparaten: Vloeibare handdesinfectiemiddelen worden beschouwd als de standaard voor snelle bevochtiging en worden veel gebruikt in medische instellingen. Ze verspreiden zich gemakkelijk over het gehele huidoppervlak. Bij overmatig gebruik kunnen ze echter gemakkelijker gaan druipen.
• Gels: Gels zijn dikker en druipen minder snel. Ze moeten zorgvuldig worden ingewreven om ervoor te zorgen dat alle delen van de handen bedekt zijn. Verminder de hoeveelheid die u aanbrengt niet, ook al voelt de gel geconcentreerder aan.
• Schuim: Bij het gebruik van schuimpreparaten mag het zichtbare schuimvolume niet als richtlijn dienen. Een handvol schuim komt niet automatisch overeen met de benodigde hoeveelheid product. Het belangrijkste is dat er voldoende product wordt aangebracht en dat alle delen van de hand tijdens het inwerken volledig nat blijven.

Bronnen:

1. Wereldgezondheidsorganisatie (WHO): WHO-richtlijnen voor handhygiëne in de gezondheidszorg: Eerste wereldwijde uitdaging voor patiëntveiligheid – Schone zorg is veiligere zorg. Genève: Wereldgezondheidsorganisatie, 2009, blz. 152, 155. Geraadpleegd op 26.08.2026.
   https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/44102/9789241597906_eng.pdf ↩︎
2. Zingg W, Haidegger T, Pittet D: De dekking van de handen door een handdesinfectiemiddel op basis van alcohol varieert: de hoeveelheid en de grootte van de hand spelen een rol. American Journal of Infection Control. 2016;44(12):1689–1691. DOI: 10.1016/j.ajic.2016.07.006. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27566875/ ↩︎
3. Bellissimo-Rodrigues F, Soule H, Gayet-Ageron A, Martin Y, Pittet D: Moet het gebruik van handdesinfectiemiddelen op alcoholbasis worden aangepast aan de handgrootte van zorgverleners? Infectiebestrijding en ziekenhuisepidemiologie. 2016;37(2):219–221. DOI: 10.1017/ice.2015.271. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26598073/ ↩︎
4. Bánsághi S, Soule H, Gitaart C, Pittet D, Haidegger T: Kritieke betrouwbaarheidsproblemen van gangbare dispensers voor handdesinfectiemiddel op alcoholbasis. Antimicrobiële resistentie en infectiebestrijding. 2020;9:90. DOI: 10.1186/s13756-020-00735-4. Geraadpleegd op 26 augustus 2026.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32571388/ ↩︎